Je ziet het al een tijdje aankomen. Je vader vergeet afspraken, je zus raakt overweldigd door de eenvoudigste beslissingen, of je buurvrouw tekent documenten die ze niet begrijpt. Je wil helpen, maar je weet niet hoe, en je vraagt je af of er iemand is die dat op een goede manier voor haar of hem kan doen. Mentorschap is in die gevallen een optie die veel mensen niet kennen, maar die een wereld van verschil kan maken.
Wat houdt mentorschap in?
Mentorschap is een wettelijke maatregel voor mensen die tijdelijk of langdurig niet goed zelfstandig beslissingen kunnen nemen over hun persoonlijke verzorging, verpleging, behandeling of begeleiding. Een mentor neemt die beslissingen over, altijd in het belang van de betrokkene. Wie in Nederland op zoek is naar professionele begeleiding op dit vlak, stuit vroeg of laat op gespecialiseerde organisaties die mentorschappen in Groningen en andere regio’s verzorgen. Mentorschap verschilt van bewind, dat draait om financiën, en van curatele, dat een veel verdergaande maatregel is die iemand handelingsonbekwaam verklaart. Mentorschap gaat specifiek over de persoon en diens welzijn.
Wanneer is mentorschap de juiste stap?
Mentorschap komt in beeld als iemand door een lichamelijke of geestelijke aandoening niet langer in staat is zelf de regie te voeren over zorgbeslissingen. Denk aan iemand met dementie die niet meer overziet welke behandeling passend is, iemand met een verstandelijke beperking die kwetsbaar is voor beïnvloeding, of iemand met ernstige psychische problemen die steeds opnieuw in de knel komt met hulpverleners. Het gaat niet om kleine dingen, maar om situaties waarbij de persoon structureel ondersteuning nodig heeft bij keuzes die direct invloed hebben op zijn of haar leven. Als mantelzorger kun je veel opvangen, maar er zijn grenzen aan wat je zelf kunt en mag beslissen. Een mentor heeft wettelijke bevoegdheid en kan handelen waar jij dat niet kunt.
Wat doet een mentor concreet?
Een mentor behartigt de belangen van de betrokkene op het gebied van zorg en welzijn. Dat betekent in de praktijk: aanwezig zijn bij gesprekken met behandelaars, beslissingen nemen over opname of behandeling, contact onderhouden met zorginstellingen en ervoor zorgen dat de stem van de betrokkene gehoord wordt, ook als die persoon die stem zelf niet goed meer kan laten horen. Een mentor is geen oppas en geen administrateur. Het is iemand die naast de persoon staat en diens belangen vertegenwoordigt. Dat kan een bekende zijn, zoals een familielid of vriend, maar ook een professionele mentor die getraind is in het omgaan met complexe zorgsituaties en juridische kaders.
Hoe werkt de aanvraag?
Een mentorschap wordt ingesteld door de kantonrechter. De aanvraag kan worden ingediend door de betrokkene zelf, een familielid, de partner, of in sommige gevallen door een instelling of hulpverlener. Bij de aanvraag leg je uit waarom mentorschap nodig is en wie je als mentor voorstelt. De rechter beoordeelt vervolgens of de maatregel gerechtvaardigd is. Heb je geen geschikte kandidaat in je omgeving? Dan kan de rechter een professionele organisatie aanwijzen. Kompas Mentorschap in Zuidlaren is een voorbeeld van een organisatie die professioneel mentorschap verzorgt en daarin ook de regio Noord-Nederland bedient. De procedure neemt doorgaans enkele weken in beslag, afhankelijk van de complexiteit van de situatie.
Mentorschap en de autonomie van je naaste
Een mentor neemt beslissingen over, maar dat betekent niet dat de eigen wil van de betrokkene er niet toe doet. Integendeel. Een goede mentor luistert, vraagt door en probeert zo goed mogelijk te handelen in lijn met wat de persoon zelf zou willen. De maatregel is beschermend van aard, niet betuttelend. Het doel is altijd om de waardigheid en het welzijn van de betrokkene te bewaken, ook als die persoon dat zelf niet meer kan bewaken. Dat spanningsveld, tussen beschermen en loslaten, is precies waar mentorschap zijn waarde bewijst.
De stap zetten: wat nu?
Het besluit om mentorschap aan te vragen, voelt groot. Het is een erkenning dat je naaste hulp nodig heeft die verder gaat dan wat de omgeving kan bieden. Maar het is ook een daad van zorg. Mentorschap geeft structuur in een situatie die anders onbeheersbaar kan worden, en het zorgt ervoor dat er altijd iemand is die opkomt voor de belangen van de persoon die jou dierbaar is. Soms is het beste wat je kunt doen, de juiste mensen inschakelen.
